Orhanlı Yaşam Portalı
İz Bırakanlar
Kafkas Tarihinde Önemli Roller Oynayan İnsanlar
Cahar Dudayev
27 May
Çeçenistan’ı özgürlüğü kavuşturan Cahar Dudayev, 1944 yılının Şubat ayında Çeçenistan’ın Yalho köyünde doğdu. Hayata gözlerini açar açmaz Rus baskısı ile tanıştı. 23 Şubat 1944′te Sibirya’ya sürgün edilenlerin arasına katıldığında daha annesinin kucağında 15 günlük bir bebekti.
Çocukluk yılları Sibirya bozkırlarında çok güç şartlar altında geçti. Orta öğrenimini burada tamamladı. 1962 yılında Tambov Askeri Pilot Yüksek Okulu’ndan, 1966 yılında da Uzak Mesafe Uçakları Pilot ve Mühendis Yetiştirme Yüksek Okulu’ndan mezun oldu. 1974 yılında Gagarin Hava Harp Akademisi’ni de bitiren Dudayev, 1. Sınıf pilot ve mühendis ünvanını kazandı. S.S.C.B. hükümeti tarafından kendisine 12 madalya verildi. Tümgeneralliğe yükseldi.
Sovyet tarihinde Stratejik Hava Kuvvetleri’nde Tümen Komutanı olmayı başaran ilk Müslüman olarak adından bahsettirdi.
Çeçenistan Devlet Başkanı olmadan önce Baltık Cumhuriyetlerinde yaşanan bağımsızlık hareketlerini bastırmadığı için adı isyancı generale çıktı. 1989′da Estonya’da Stratejik Hava Kuvvetleri Filoları Komutanlığı’nda görev yaparken Baltık ülkelerinde başlayan bağımsızlık hareketlerinin kuvvet kullanılarak bastırılması için Moskova’dan emir aldı. Ancak bu emri “yurdunun bağımsızlığı için mücadele eden bir halkın üstüne bomba atmam” diyerek yerine getirmedi. Moskova bu itaatsizliği hazmedemedi ve Dudayev’e ceza olarak askeri birliği ile birlikte Grozni’ye sürgüne gönderildi. 1990 yılının Mayıs ayında görevinden istifa etti. Rusya bu “isyancı” komutanın önderlik edeceği birçok olaya gebeydi.
Kasım 1990′da toplanan Çeçen Halkının Kurultayı’na davet edildi ve sonradan “Çeçen Ulusal Kongresi” adını alan bu halk meclisinin icra kurulu başkanlığına seçildi.
19-21 Ağustos 1991′de Gorbaçov’a karşı girişilen başarısız darbe teşebbüsü sırasında darbecilerin karşısında yer aldı. Akabinde, darbecilerle işbirliği yapan Çeçen-İnguş Cumhuriyeti Hükümeti’ni düşürmek için başlatılan halk hareketinin başına geçti. Demokratik güçler, aydınlar ve tüm Çeçen halkı kendisini destekledi. 27 Ekim 1991′de yapılan seçimlerde %85 oranında aldığı oyla Çeçenistan Cumhurbaşkanlığı’na seçildi.
Rusya’nın 11 Aralık 1994 tarihinde Çeçenistan’a karşı başlattığı işgal ve soykırım hareketine karşı Cahar Dudayev, “Son Çeçen canını vermeden Ruslar ülkemize hakim olamaz” diyerek, halkına “Cihad” emrini verdi.
Dudayev’in önderliğindeki Çeçen halkı, iki yıla yakın bir süre devam eden şanlı bir istiklal mücadelesi verdi. Sonunda Mayıs 1996′da Çeçenistan Ruslardan temizlenerek, Kafkas tarihine yeni bir altın sayfa eklendi.
Bu özgürlük lideri, 21 Nisan 1996′da bir suikast sonucu şehid edildi.
İmam Hamzat Bek
27 May
Gazi Muhammed’in ölümünden sonra onun yerine geçen İmam Hamzat, 1789 yılında Dağıstan’ın Gotsat köyünde doğdu. Annesi, Avar prensi İskender’le evlenmişti.
Gürcüce, Arapça ve Farsçayı öğrendi. Gazi Muhammed’le Şeyh Cemaleddin Kumuki’nin telkinleriyle mürit oldu. Gazi Molla’nın emrinde çalıştı. 1831-1832 yıllarındaki Çar Kalesi savunmasında Ruslara tutsak düştü. Gazi Kumuk Hanı Arslan Han’ın kefaletiyle serbest bırakıldı. Arslan Han’ın telkinleriyle Avar hanlarına düşman kesildi. 1832 yılında Gazi Muhammed’in ölümü üzerine imam seçildi.
Dağıstan’ın bu ikinci imamı, tam bir idealist ve son derece sert icraatların sahibiydi.
43 yaşında imam olan Hamzat Beg’in ilk icraatı istiklalin önünde bir çıban başı gibi duran Rus sempatizanı Avar Hanı Bahu Bike’nin saltanatına son vererek, Gazi Muhammed’in ruhunu şadetmek oldu. Avar Hanlığı merkezi Hunzah’ı ele geçiren İmam Hamzat, Bahu Bike’yi, sonradan oğulları Prens Nutsal ve Umma’yı öldürttü. Kardeşleri Prens Bulaç’ı da İmam Şamil öldürtecekti. Bahu Bike, Avar Hanı Umma Han’ın karısıydı ve daha sonra idareyi ele geçirmişti.
Gimri’de aldığı yaraları iyileşmiş olan Şamil ise, İmam Hamzat’ın yanıbaşında yeraldı.
Hamzat, isyanın fedaisi ve imamı, Şamil ise bu hürriyet davasının ruhuydu.
Hiçbir tedbiri elden bırakmayan Şamil, İmam Hamzat’a Hotzat’ı merkez yapmasını tavsiye etti, fakat bunu kabul ettiremedi.
İmam’a suikast
1835 yılı Eylül’ün 19. Cuma günü İmam’a suikast girişimi haber verilerek, gerekli tedbirler alınması istendi ama, “Ölüm meleği benim canımı almak için yanıma geldiği vakit, onun elini durdurabilir misiniz? Tanrının takdirine karşı durulmaz. Eğer bugün ölmem emir ve takdir olunmuşsa, hiç çaresiz bugün öleceğim” diyerek hiçbir öneriyi kabul etmedi. Fakat ısrarlar karşısında, “Madem ki ısrar ediyorsunuz, o halde emir veriniz, camiye herkes burkasız ‘yamçısız’ olarak girip namazlarını öyle kılsınlar” dedi.
Bu emir hemen halka duyuruldu ve herkes yamçısız Cuma için camiye gelmeye başladı. İmam, naip ve muhafızlardan 10 kişi ile camiye gelmiş, o sırada burkayla gelip camiye bir grup oluşturan İmam, “Camiye burkayla gelinmeyecek dendiği halde neden böyle geldiniz” derken Hacı Murat’ın ağabeyi Osman, tabancasındaki bütün mermileri İmam’ın üzerine boşalttı. Oradaki bir mürit de, Osman’ın başını anında uçurdu. Böylece Hamzat’ın imamlığı iki yıl sürmüş oldu.
Şamil’in intikamı
Bahu Bike’nin çocuklarının süt kardeşi olan Hacı Murad ve Osman’ın tertiplediği bu kanlı suikast hadisesinden çok geçmeden, bu sefer de Rus taraftarı Hunzah halkı ayaklanarak, İmam taraftarlarına karşı büyük bir katliam başlattı. Olaydan haberdar olan Şamil, bütün kuvvetleriyle Hunzah’a yürüyerek, katliama katılanları ağır bir şekilde cezalandırdı ve Hotzat avulundaki imamlık hazinesini kurtardı.
Suikast olayında büyük rol oynayan Hacı Murad, Çar generallerinin takdirlerini kazanarak Tiflis’te rütbe, nişan ve bol para ile ödüllendirildi.
Yararlanılan kaynak: Kafkasya’nın Kurtuluş Mücadelesi. Cafer Barlas. Kitabevi 1992. İst.
İmam Gazi Muhammed
27 May
Avar asıllı olan ve 1793 yılında Gimri’de doğan İmam Gazi Muhammed, Kafkasya’da müridizmin ve gazavatın İmam Mansur’dan sonraki ikinci önderidir. Alçak gönüllü, az konuşan fakat hatip ve kararlı bir imam olarak bilinir.
Medresede İslami ilimleri tahsil etti, Arapçayı öğrendi. Hocası Gazi Kumuk asıllı Said Harekani’ydi.
Nakşibendi tarikatının mürşitlerinden Küralı Muhammed ve Şeyh Cemaleddin ile irtibata geçerek, tarikat içinde kısa zamanda büyük bir yer edindi.
Bütün halkın iştirakiyle başkaldırmanın başarısına inanan Gazi Muhammed, 1829′da 36 yaşındayken neşrettiği “İkamet’ül Burhan Ala İrtidadi Ürefa-i Dağıstan” adlı eseriyle büyük ilgi gördü. Camilerdeki bağımsızlığa ilişkin siyasal vaazlarıyla çevresine 3000 kişi topladı. 1829 yılında imam seçildi. Çalışma merkezi olarak Gimri’yi seçti, muhalif grupları söz ve gerektiğinde kuvvet kullanarak yola getirdi.
İmamet makamında bulunduğu 1829-1832 yılları arasında bağımsızlık mücadelesinin en büyük engeli olarak gördüğü Avar hanlarının merkezi Hunzah’a, Tarko/Tarku’ya ve Çeçenistan’a seferler düzenledi.
14 Şubatı 1830′da Hunzah saldırısında kuvvetlerinin yarısını Şamil’in komutasına verdi.
Bahu Bike idaresinde hanlık, şiddetli bir savunma yaparak İmam Gazi Muhammmed’e bağlı 200 kişiyi şehit etti ve 60 kişiye de esir aldı.
Bu suretle bu hanlık merkezi Rusların güvenini bir kez daha kazanmış oldu. 1831′de İmam artık doğrudan Ruslarla çarpışmaya başladı. Bornaya Venizagnoya kalesinde Ruslara öldürücü darbeler indirdi. 17 Ekim 1832′de her taraftan kuşatılan Gimri’nin bütün imkansızlığına rağmen direnmeye devam etti. Beraberindeki 15 mücahit ile birlikte şehit oldu, ağır yaralı olarak kurtulan bir kişi vardı: İmam Şamil.
Gazi Muhammed’in imamlığı 1829-1832 yılları arasında 3 yıl sürdü.
Daha sonra yerine imam olarak Hamzat Bek, ondan sonra da İmam Şamil geçti.
İmam’ın görüşleri
Gazi Muhammed, imamlığı üstlendiğinde şu görüşler doğrultusunda halkı bilinçlendiriyor:
“Dağlının ilk görevi özgürlük uğrunda gazavat, yani kutsal cihat olmalıdır. Dağlının ikinci görevi, bireyin, ailenin, toplumun ulusun ve devletin yaşamını yöneten şeriata uymak ve saygı göstermek olmalıdır. Dağlı kimsenin tutsağı olamaz, kimseye haraç vermez. Yasa karşısında herkes eşittir. Dağlı tütün ve uyuşturucu madde kullanmamalıdır. Ruhunu ibadetle beslemeli, güçsüz olmamalı ve eğlencelere karışmaktan çekinmelidir.”
Yararlanılan kaynak: Kafkasya’nın Kurtuluş Mücadelesi. Cafer Barlas. Kitabevi 1992. İst.
Bir yabancının gözüyle İmam Şamil
27 May
MARTIN BRAND
(Almanca aslından çeviren Mustafa Naç*)
1832 yılında Ruslar Gimri’ye saldırdılar. Bu saldırıda Gazi Molla şehid düştü. Zaten koskoca aulda iki kişiden
başka hiç kimse bu saldırıdan kurtulamadı. Bu iki erkekten birisi, aynı zamanda Gazi Molla’nın da yardımcısı ve ikisene sonra imam o olacak olan Şamil adında genç bir adamdı.
Bir Rus subayı, bu saldırıyı şöyle anlatıyor:
“Gece karanlıktı. Yanan bir çatının aydınlığında Şamil, bir evin girişinde bize göre yüksek bir yerde öylece duruyordu. Bir devi andıran vücuduyla bu adam öyle sakin bir şekilde duruyordu ki, sanki iyice nişan alabilmemizi bekliyordu. Aniden yırtıcı bir hayvan gibi sıra halinde durup kendisine ateş edenlerin üzerine atladı ve sol eliyle kılıcını çekip üç askerimizi birden yere serdi. Fakat dördüncü askerimiz, kılıcını Şamil’in göğsünün ta derinliklerine batırdı. O an Şamil’in yüzü hiçbir duygu göstermiyordu. Göğsünden kılıcı çıkartıp bunu yapan askeri de yere serdi. Sonra bir insanın asla beceremeyeceği bir sıçrayışla gecenin içine kayboldu.Hepimiz çok şaşırmıştık.”
Ruslar bu kaçışa pek bir ehemmiyet vermemişlerdi ve Gimri’nin alınmasıyla Kafkasya’yı fethettiklerini düşünüyorlardı. Çeçenlerde ise bu kaçış büyük bir etki yaptı ve böylece “Şamil Efsanesi”nin ilk taşı konmuş oldu.
Şamil, kendisinden önce hiçbir kimsenin yapamadığı bir şey yapmıştı: Çeçen ve Dağıstan halklarını birleştirerek bir imamlık kurup, bir despot gibi hüküm sürdü.
Özellikle Kafkas dağlarının korumasından pek faydalanamayan bazı halklar ona tabi olmakta tereddüt ediyorlardı. Bu kabilelere karşı her türlü imkanlarla mücadele etti.
F. Nansen’in kitabından uzunca bir alıntı bu konu hakkında daha iyi fikir veriyor:
“Şamil’in karakteri, tarzı ve insanlara karşı tavırları şu olayda kendini net bir şekilde gösteriyor:
Şamil, Dağıstan’daki savaşlar esnasında Çeçenistan’ı fazla koruyamamıştı. Dağlarda ve düzlüklerde yaşayan Çeçenler Rus baskınlardan her zamankinden daha fazla zarar görüyorlardı.
Bu çaresizlik içinde Şamil’in Dargo’daki karargahına dört elçi göndermişlerdi.
İstekleri ise, ya onları daha iyi koruması, yada Ruslarla barış antlaşması için izin vermesi idi. Fakat bu dört elçi bu teklifi fanatik imamın kendisine söylemeye cesaret edemiyorlardı, çünkü bu hareket, hayatlarına mal olabilirdi.
Şamil’in annesine gidip ondan isteklerini Şamil’e bildirmesini istediler. Şamil, annesine karşı çok şefkatli idi ve onu çok seviyordu. Fakat bu sevgi bile onun bu konudaki sertliğinden bir şey eksiltmedi. Gelen elçilerin
öldürülmesi, yada gözlerinin oyulması, yada ellerinin veya başka bir uzuvlarının kesilmesi – ki bu tür cezaları daha önce vermişti – gibi kötü sonuçlar getirebileceğini düşünüyordu. Halkına, Çeçenlerin bu isteklerini bildirdi. Ve Peygamber, emrini bizzat kendisine bildireceği vakte kadar oruç ve ibadet ederek inzivaya çekileceğini duyurdu.
Ve mescide girip arkasından kapıyı kapattı. Şeyhin müridleri ise zikirlerini mescidin önünde yapıp, ibadetlerini şeyhin ibadetleriyle birleştiriyorlardı. Üç gün üç gece boyunca kapılar açılmadı. Dışarıdakiler oruç ve zikirden bitap düşmüşlerdi ve büyük bir heyecanla şeyhin çıkmasını bekliyorlardı. Nihayet kapı açıldı ve Şeyh gözüktü.
Yüzü bembeyaz olmuştu ve gözleri kan çanağına dönüşmüştü. İki mollayla beraber mescidin damına çıktı ve annesini yanına getirmelerini emretti.
“Çardra” denilen beyaz örtüsüne bürünmüş bir vaziyette mollalar annesini getirdiler.
Ağır adımlarla şeyhin yanına vardı. Şamil ona hiçbir şey söylemeden dakikalarca baktı. Sonra gözlerini göğe çevirip her taraftan duyulan bir sesle:
“Ey büyük Peygamber! Senin emirlerin kutsaldır. Senin adil kararın herkese bir uyarı olsun.”
Sonra halka dönüp:
“Sözünden dönen Çeçenler, Ruslara boyun eğsinler. Onlara utanç olarak elçi göndermiş olmaları yeter.
Bana söylemekten korktular ve güçsüz annemi alet ettiler. Ve görün işte! Sizin ibadetlerinizle birlikte üç gün boyunca bende ibadet ettim ve oruç tuttum. Ve benim bu münasebetsiz soruma olan cevap bizzat Peygamber tarafından geldi ve beni bir yıldırım gibi çarptı: Çünkü Allah’ın isteğidir ki, bana Çeçenlerin isteğini ilk açıklayan kişi, 100 kırbaç cezasına çarptırılacaktır. Ve bunu bana ilk söyleyen – annemdi!” Şamil’in işaretiyle zavallı yaşlı kadının üzerinden çardrasını yırttılar ve kırbaçla ona vurmaya başladılar. Korku ve hayranlık dolu bir uğultu koptu halk arasında. Beşinci darbeden sonra kadıncağız bayıldı. Şamil bile acıdan kendinden geçmiş bir vaziyette annesinin ayaklarına düştü. Bu sahne çok etkileyici idi ve bunu görenler ağlayarak annesi için af diliyorlardı. Birkaç saniye sonra Şamil ayağı kalktı. Yüzünde biraz önceki duygusallıktan eser kalmamıştı. Bir defa daha gözlerini semaya çevirip kabir ciddiyetiyle şöyle dedi:
“La İlahe İllallah, Muhammedurrasulullah!
Ey Cennet Ehli! Benim yalvarmalarım duyuldu ve bu cezanın geri kalan kısmını çekme isteğim kabul edildi. Ben bu kabulü büyük bir neşeyle karşılıyorum ve bunu, bana verilmiş en büyük bir hediye olarak kabul ediyorum! Allah’a sonsuz hamd olsun ki, imtihanı başarıyla kazandım.”
Gülümseyen dudaklarla üzerindeki kızıl cübbesini çıkarıp sırtını açtı ve iki müridine ağır Nogay kırbaçlarını verdi ve şöyle buyurdu: “Peygamberin emrinde gevşek davranıp hafif vuranı bizzat kendi ellerimle öldüreceğim!”
Hiçbir tepki vermeden 95 kırbaç darbesini karşıladı ve yine hiç bir şey olmamış gibi cübbesini giyip, şok olmuş kalabalığa dönerek: “Annemin acı çekmesine sebep olan o lanetli köpekler neredeler?” Zavallılar elçiler, sürüklene sürüklene getirilip ayaklarına serildiler. Başlarına gelecekler, yani İmam’ın onları öldüreceğinden hiç kimsenin şüphesi kalmamıştı artık. Fakat beklenilenin aksine, Şeyh onları kaldırıp: “Artık yurtlarınıza dönün ve oradakilere cevap olarak burada şahit olduklarınızı anlatın.” dedi.
Bu olayda karşımıza çıkan, sadece iyi bir oyuncu olan Şamil değil, o aynı zamanda kitleleri harekete geçirebilen bir karakterdi. Bu mükemmel derecede tasarlanmış oyun, hemen inanan dağlı haklar arasında derin bir etki uyandırması gerekiyordu.
(Nansen, bu çok şahitli olayı tasarlanmış bir tezgah olduğunu düşünüyor. Çevirmenin notu).”
Nansen’in kitabından alıntı burada bitiyor. Şamil, iktidarının en yüksek olduğu 1849 yılında 20,000 askeri vardı.
Onun karşısındaki Rus asker sayısı ise 280,000 idi. Bu orantısızlığa rağmen Şamil, Rus ordusu karşısında çok parlak zaferle kazanmıştı ve Rus askerlerinden on binlercesini öldürmüştü. Kısa bir zaman için Vladikafkas ve Gürcistan’ın başkenti Tiflis şehirleri arasındaki Ruslar için çok önemli bağlantı yolunu da ele geçirmişti.
Hatta Tiflis’e şaşırtma bir saldırı bile yapabilmişti. Rusya’nın Kafkasya’da nasıl bir direnişle karşılaştığını şu gerçek daha iyi gösteriyor: Rusya bazen bütün bütçesinin altıda birini sadece bu savaş için harcıyordu.
Paris barışı, aynı vakitlerde devam eden ve bir çok Rus ordusunu da bağlayan Kırım savaşını bitirmişti.
Yine aynı vakitte, yani 1856 yılında Prens Baryatinski, Kafkaya’daki ordularının başına geçmişti.
Prens Baryatinski, Çeçenler’e karşı dağlarda hiçbir şansı olmadığını biliyordu ve böylece onlarla açık arazilerde savaşabilmek için dev kayın ormanlarını yok etmek amacıyla 100,000 kişilik bir ordu hazırladı.
1859 yılında Şamil, Gunib Aulu’nda kıstırılmış ve teslim olmaya zorlanmıştı. Ailesiyle birlikte kuzeye götürüldü ve Moskova’da Çar 2. Aleksander tarafından büyük bir hayranlıkla ve iltifatlarla karşılandı. Bir yemek esnasında Şamil’i seyreden Çar, herkesin duyabileceği bir sesle:”Korkarım İmam bu gidişle bizi de yiyecek!” dedi.
Şamil pek oralı olmadan şöyle cevap verdi: “Hiç korkmayın, sizi yemeyeceğim, çünkü dinimizde domuz eti yemek yasaktır.”
Şamil oradan Moskova’nın güney batısına, Kaluga’ya götürüldü. Orda Rus devletinin himayesi altında üç hanımı ve çocuklarıyla birlikte kalmaya başladı. Rus izniyle 1870 yılında Mekke’ye göç etti. 1874 yılında, o çok sevdiği Peygamberini ziyareti esnasında Medine’de vefat etti. Kabri, Cennet-ül Baki denilen Medine’deki mezarlıktadır.
*Mustafa Naç: Kafkas Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi
İmam Şamil
27 May
Kuzey Kafkasya’nın efsanevi lideri ve “devletleşme” çabalarının en kayda değer ismi İmam Şamil, 1797 yılında Dağıstan’da Gimri (Genu) köyünde dünyaya geldi. Babası bölgenin yerli halklarından Avarlara mensup Dengau Muhammed’dir. Annesi Aşiltalı Bahu Mesedo, Avar beyi olan Pir Budah’ın kızıdır. Genç yaşında, Rus yayılmacılığına karşı Kuzey Kafkasya’da halkı “gazavat”a çağıran Nakşibendi tarikatına dahil oldu. İlk eğitimini Said Harekani’den aldı. Daha sonra kayınpederi olan Nakşibendi Şeyhi Cemaleddin Gazi Kumuki Efendi’den ders aldı. İmam Hamzat’ın 19 Eylül 1834 Cuma günü Hunzah Camii’nde şehadetinden sonra, 2 Ekim 1834′de Aşilta’da yapılan toplantıda oy birliği ile imamlığa getirildi.
25 Ağustos 1859′da, Gunip kuşatmasında silah bırakıncaya kadar aralıksız mücadeleyi sürdürdü. 1869′a dek Kaluga’da ikamet etti. 1870′te İstanbul üzerinden Hicaz’a geçti.
İmam Şamil, muhtelif zamanlarda beş defa evlendi. Fatimat, Cevheret, Zahidet, Emine ve Şovanat ismindeki zevcelerinden Ahmed Cemaleddin (küçük yaşta öldü), Muhammed Gazi, Muhammed Said, Muhammed Şefi, Cemaleddin ve Muhammed Kamil isimli altı oğlu ile Fatimat, Nafisat, Necabat, Bahu-Mesedu ve Safiyat isimli beş kızı oldu. Yaygın olarak bilinenin aksine, Şamil asla bir “şeyh” değildi; “siyasi otorite” yi temsil eden “imamet” makamında bulunuyordu. Şamil’in ruh ikliminde Molla Cemaleddin’in yeri büyüktü. Hocasının yanında Şamil, baştan beri büyük bir disiplin ile çalışmış, Arap edebiyatını öğrenmiş, mukayeseli ilim dalları üzerinde çalışmıştı. Büyük yerleşim birimlerinde halkı teşkilatlandırıp, aydınlatmaya çalışan Şamil, Aşilta köyüne yerleşti.
Ruslar 1837 Hunzah, Gimri ve diğer önemli yerleşim birimlerini zaptedip kaleler yapmışlardı.
Sık sık yer değiştirmek zorunda kalan Şamil, düşmanın uzanmayacağı bir yerde yerleşmeyi önerenlere sağlam bir yere çekilelim, kendi yurdumuzda düşmanla çarpışalım” dedi. Bunun üzerine çok güç zaptedilir bir yer olan Ahulgoh’a yerleştiler. Henüz daha bir yıl olmuştu ki; Ruslar bütün kuvvetleriyle 1838′de Ahulgoh’u ablukaya aldılar. Cesaretin mükemmel örneğini Gimri müdafaasında gösteren Şamil, imamlığının ilk büyük imtihanını ve kumanda üstünlüğünü Ahulgoh ve Surbay savaşlarında da ispat etmişti. Ahulgoh’ta günlerce mücadele eden İmam, buradan kuşatmayı gizlice aşarak Ruslara esir düşmeden Çeçenistan’a gitmeyi başardı. Ruslar bu kuşatmada İmam’ın bir avuç askeri karşısında 3 bin kayıp vermişti. Başına ödül konmuş olan İmam’ın Rus Çarı’na meydan okuyan mektupları ünlüdür.
Muhammed Tahir’in vesikaları Şamil’in hayatına ilişkin aydınlatıcı bilgiler vermektedir. Tahir, Şamil’in vefakar bir maiyeti ve sekreteriydi. Şamil, esaret yıllarında hayatına ilişkin bilgileri dikte ettirmişti. Bu tarihi vesikalar Arapça yazılmıştır. Tahir’in 1882′de ölümünden sonra, oğlu Habibullah eserin yazım işini sürdürdü.
Şamil daha genç yaşlarında iken ciddi çalışmaları, spor aktiviteleri ve kahramanlıkları ile adından sözettirdi. Şamil sadece asker kişiliği ile tanınan biri değildi. Uyguladığı başarılı harp taktiklerinin yanısıra adli, idari ve sivil bir devlet mekanizması geliştirdi. Medreselerdeki tedrisata ehemmiyet verdi, fikir ve san’at sahasında büyük adımlar attı. Tarihteki en büyük gerilla lideri sayılan Şamil 4 Şubat 1871′de yetmiş dört yaşında Medine’de vefat etti. Cennet-ül Baki mezarlığına defnedildi.
Yararlanılan kaynak: Kafkasya’nın Kurtuluş Mücadelesi. Cafer Barlas. Kitabevi 1992. İst
İmam Mansur
27 May
Kuzey Kafkasya’da ilk ulusal birliğin kurucusu olan İmam Mansur, İslâm dininin kurallarına göre yeni bir devlet düzeninin kurulması için mücadele verdi.
“Müridizm” ve “Gazavat” fikrinin mimarı Çeçen asıllı bu liderin asıl adı Uşurma’dır. 1748′de Sunc Irmağı’nın yanındaki Aldı köyünde, ailesinin ikinci çocuğu olarak doğdu. Küçük yaşlarda çobanlık yaptı ve daha sonra Dağıstan’daki bilginlerinden öğrenim gördü.
Yurduna dönüşünde camilerde imamlık yapmaya başladı. Çevresinde çok sevilen İmam Mansur, Katerina’nın, Deli Petro’nun vasiyetleri arasında yeralan “güneye doğru yayılma” planlarını tatbik edeceği bir dönemde ortaya çıktı. Kafkasya’yı yavaş yavaş sarmaya başlayan Rus tehlikesinin büyüdüğünü gören Mansur, cami cami dolaşarak vaazlar verdi.
Ünü ve etkisi kısa zamanda yayılan Mansur, 1783 yılında 61 yaşında olduğu halde yayınladığı bildirilerle Ruslara karşı cihat ilan etti. Konuşma gücü ve inandırıcılığıyla kısa zamanda tüm Kuzey Kafkasya’da büyük bir hareket başlattı.
Dağıstanlılarla birlikte dünya Müslümanlarını Ruslara karşı harekete geçmeye davet eden İmam Mansur, kendisine katılan 10 bin kişilik bir kuvvetle Rusları Terek nehrinin ötesine atmaya muvaffak oldu.
1786′de Küçük Kabarday Bölgesi’ni işgalden kurtardı. Bu arada Çerkesleri teşkilatlandırmak için büyük çaba sarfetti.
Rus kuvvetleri 1791 haziranında General Gudaviç komutasında 2 tümen, 54 süvari bölüğü, 2 Kazak alayı, 150 top, sayısız cephane ile Anapa’yı aldı. Ağır yaralı halde Ruslara tutsak düşen İmam, Schlüsselburg kalesi zindanına kapatıldı.
Sürekli zincire vurularak işkence altında tutulan Kafkas Gazavatı’nın bu büyük önderi, 13 Nisan 1794 günü idam edildi.
İmam Mansur’un 1783′de başlayan imamlığı 1791 yılına kadar 8 yıl sürdü.
Yararlanılan kaynak: Kafkasya’nın Kurtuluş Mücadelesi. Cafer Barlas. Kitabevi 1992. İst.